Zakelijke diensten en IT staan bovenaan — transport en logistieke hulpdiensten staan onderaan
De meest opvallende bevinding van de eerste Belgische Tender Competitiviteitsindex is de kloof tussen de top en het onderste deel van de ranglijst. Zakelijke diensten (CPV-afdeling 79 — recht, marketing, consulting en werving) en IT-diensten (CPV 72) scoren allebei 94 op 100, gedreven door gemiddelde biedaantallen van respectievelijk 7,83 en 8,48, enkelbod-percentages onder de 15% en een zo brede pool van winnaars dat de vijf grootste leveranciers samen minder dan 9% van de gegunde contractwaarde vertegenwoordigen. Aan het andere uiteinde scoort de sector ondersteunende en aanvullende transportdiensten (CPV 63) slechts 30: 44,2% van de contracten trok slechts één bieder aan en de vijf grootste winnaars namen 95,4% van de gerapporteerde contractwaarde voor hun rekening.
Wat de index meet
De Belgische Tender Competitiviteitsindex kent elke CPV-afdeling (de Gemeenschappelijke Woordenlijst Overheidsopdrachten van de EU, waarmee contracten naar onderwerp worden ingedeeld) een score toe van 0 tot 100. De samengestelde score is opgebouwd uit drie componenten: het gemiddeld aantal bieders per gunning (gewicht: 45%, gemaximeerd op acht bieders om uitschieters te vermijden); het omgekeerde van het enkelbod-aandeel (30% — een hoog aandeel onbetwiste gunningen drukt de score omlaag); en het omgekeerde van het waardeaandeel van de vijf grootste winnaars (25% — een hoge concentratie wijst op een markt die door een klein aantal leveranciers wordt gedomineerd). Alle cijfers zijn afkomstig van TED (EU Tenders Electronic Daily), het officiële publicatieblad voor Europese aanbestedingsberichten, en hebben betrekking op Belgische aanbestedende diensten (publieke instanties die opdrachten uitschrijven) over alle geregistreerde jaren in de dataset.
Beperkingen van de dekking
Gegevens over het aantal bieders worden niet altijd gerapporteerd. De dekking varieert per sector: de meeste afdelingen overschrijden 95% van de gunningen met een gerapporteerd biedaantal, maar voor bouwwerkzaamheden (CPV 45) bedraagt dit 89,8% en voor installatiediensten (CPV 51) 95,1%. Scores voor kleinere sectoren — zoals landbouwproducten (CPV 03, 41 gunningen) en vastgoeddiensten (CPV 70, 13 gunningen) — dienen met voorzichtigheid te worden geïnterpreteerd vanwege de beperkte steekproefomvang. Alle dekkingspercentages zijn vermeld in de onderstaande sectortabel.
De competitieve groep (scores 74–94)
Vijf sectoren scoren boven de 70. Naast zakelijke diensten en IT scoort de sector architectuur en engineering (CPV 71) 91 — 776 geregistreerde gunningen, een enkelbod-percentage van 9,1% en een top-5-waardeaandeel van slechts 6,7%. Voeding, dranken en tabak (CPV 15) scoort 87, met een gezond gemiddelde van 6,93 biedingen per gunning over 428 geregistreerde contracten. Bouwwerkzaamheden (CPV 45) scoren 74, het laagste in deze groep; het gemiddelde van 4,81 biedingen en een top-5-waardeaandeel van 20,8% weerspiegelen een markt die qua volume competitief is, maar qua waarde meer geconcentreerd dan de dienstensectoren daarboven.
Het middenveld (scores 40–68)
Een brede groep sectoren clustert tussen 40 en 68. Riolering, afval en milieudiensten (CPV 90) scoren 68, maar kennen een enkelbod-percentage van 15,8% en een gemiddelde van slechts 4,06 biedingen. Onderzoek en ontwikkeling (CPV 73) scoort ook 68, maar het enkelbod-percentage van 34,5% — het hoogste onder de middenveldssectoren — geeft aan dat een aanzienlijk deel van de O&O-contracten onbetwist wordt gegund. Onderwijs en opleiding (CPV 80) scoort 64, waarbij 22,6% van de gunningen slechts één bieder aantrok. Financiële en verzekeringsdiensten (CPV 66) scoren 42, met gemiddeld slechts 2,03 biedingen per gunning en 32,2% enkelbod-contracten over 289 geregistreerde gunningen.
De minst betwiste markten (scores onder 40)
Vier sectoren scoren onder de 40. Laboratorium-, optische en precisieapparatuur (CPV 38) scoort 36: bijna de helft van alle gunningen (45,9%) trok slechts één bieder aan, op basis van 246 geregistreerde contracten bij een dekking van 97,6%. Bestuur, defensie en sociale zekerheidsdiensten (CPV 75) scoren 31, met een top-5-waardeaandeel van 95,8% over 40 geregistreerde gunningen. Ondersteunende en aanvullende transportdiensten (CPV 63) scoren 30 — het laagste in de index — met een combinatie van een enkelbod-percentage van 44,2% en een top-5-waardeconcentratie van 95,4% over 43 volledig gedekte gunningen.
Sectortabel competitiviteit
| Rang | Sector | Score | Gem. biedingen | Enkelbod % | Top-5 waarde % | Gunningen (dekking) |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Zakelijke diensten (CPV 79) | 94 | 7,83 | 9,7% | 6,9% | 1.334 (99,3%) |
| 1 | IT-diensten (CPV 72) | 94 | 8,48 | 14,0% | 8,2% | 1.186 (99,2%) |
| 3 | Architectuur & engineering (CPV 71) | 91 | 7,18 | 9,1% | 6,7% | 776 (93,7%) |
| 4 | Voeding, dranken & tabak (CPV 15) | 87 | 6,93 | 10,5% | 16,5% | 428 (99,5%) |
| 5 | Bouwwerkzaamheden (CPV 45) | 74 | 4,81 | 10,7% | 20,8% | 858 (89,8%) |
| 6 | Telecomapparatuur (CPV 32) | 69 | 4,71 | 5,4% | 43,7% | 148 (95,5%) |
| 7 | Milieudiensten (CPV 90) | 68 | 4,06 | 15,8% | 18,8% | 780 (99,6%) |
| 7 | O&O-diensten (CPV 73) | 68 | 5,53 | 34,5% | 31,8% | 417 (99,0%) |
| 9 | Onderwijs & opleiding (CPV 80) | 64 | 3,87 | 22,6% | 22,0% | 235 (99,6%) |
| 10 | Gemeenschaps- & sociale diensten (CPV 98) | 60 | 3,00 | 17,0% | 29,1% | 88 (98,9%) |
| 10 | Landbouw- & bosbouwdiensten (CPV 77) | 60 | 3,81 | 23,4% | 39,5% | 308 (97,5%) |
| 12 | Chemische producten (CPV 24) | 59 | 3,27 | 21,9% | 31,0% | 64 (98,5%) |
| 13 | Beveiligings- & defensiematerieel (CPV 35) | 58 | 3,10 | 27,6% | 26,6% | 116 (99,1%) |
| 14 | Landbouwproducten (CPV 03) | 57 | 3,37 | 24,4% | 37,3% | 41 (100%) |
| 14 | Drukwerk (CPV 22) | 57 | 2,98 | 19,5% | 35,8% | 82 (100%) |
| 14 | Recreatieve & culturele diensten (CPV 92) | 57 | 4,43 | 30,3% | 56,8% | 76 (98,7%) |
| 14 | Medische & farmaceutische producten (CPV 33) | 57 | 2,93 | 21,2% | 33,9% | 808 (97,0%) |
| 18 | Kleding & schoeisel (CPV 18) | 56 | 3,51 | 20,8% | 51,2% | 130 (100%) |
| 18 | Hotel- & cateringdiensten (CPV 55) | 56 | 3,05 | 16,3% | 44,0% | 80 (97,6%) |
| 20 | CPV-afdeling 16 | 55 | 4,17 | 11,1% | 78,9% | 18 (100%) |
| 20 | Elektrische machines (CPV 31) | 55 | 3,08 | 19,9% | 44,0% | 171 (99,4%) |
| 22 | Meubilair & inrichting (CPV 39) | 53 | 3,70 | 15,4% | 74,4% | 246 (99,2%) |
| 22 | Kantoormachines (CPV 30) | 53 | 3,12 | 23,0% | 50,4% | 191 (98,5%) |
| 22 | Software & informatiesystemen (CPV 48) | 53 | 2,67 | 30,9% | 31,8% | 246 (96,1%) |
| 25 | Bouwmaterialen (CPV 44) | 50 | 2,35 | 31,5% | 35,6% | 162 (99,4%) |
| 25 | Transportmaterieel (CPV 34) | 50 | 2,83 | 27,2% | 50,4% | 401 (99,8%) |
| 27 | Aardolie & energie (CPV 09) | 49 | 2,85 | 22,4% | 60,4% | 116 (99,1%) |
| 28 | CPV-afdeling 19 | 48 | 2,19 | 19,4% | 52,0% | 36 (100%) |
| 29 | Muziekinstrumenten & sportartikelen (CPV 37) | 47 | 2,90 | 20,0% | 72,0% | 20 (100%) |
| 30 | Gezondheids- & sociale diensten (CPV 85) | 46 | 2,38 | 38,5% | 44,8% | 104 (98,1%) |
| 30 | Reparatie & onderhoud (CPV 50) | 46 | 2,28 | 33,8% | 46,7% | 373 (99,2%) |
| 32 | Industriële machines (CPV 42) | 43 | 2,23 | 33,1% | 58,4% | 133 (96,4%) |
| 33 | Financiële & verzekeringsdiensten (CPV 66) | 42 | 2,03 | 32,2% | 58,5% | 289 (99,7%) |
| 34 | Installatiediensten (CPV 51) | 41 | 2,67 | 38,5% | 69,4% | 39 (95,1%) |
| 35 | Vastgoeddiensten (CPV 70) | 40 | 2,54 | 30,8% | 78,8% | 13 (100%) |
| 35 | Transportdiensten (CPV 60) | 40 | 2,48 | 24,0% | 86,6% | 129 (99,2%) |
| 37 | Post- & telecomdiensten (CPV 64) | 38 | 2,08 | 39,4% | 66,1% | 71 (98,6%) |
| 38 | Laboratorium- & precisieapparatuur (CPV 38) | 36 | 2,12 | 45,9% | 66,8% | 246 (97,6%) |
| 39 | Bestuur & defensiediensten (CPV 75) | 31 | 2,05 | 37,5% | 95,8% | 40 (97,6%) |
| 40 | Aanvullende transportdiensten (CPV 63) | 30 | 2,14 | 44,2% | 95,4% | 43 (100%) |
Bron: TED (EU Tenders Electronic Daily), Belgische aanbestedende diensten, alle geregistreerde jaren. Scores zijn samengestelde indices; zie de methodologische toelichting hierboven.