Bijna één op de vijf Belgische opdrachten krijgt slechts één bod
Bijna een vijfde van de Belgische overheidsopdrachten — 19,4% van de 11.066 gunningen waarbij een aantal inschrijvingen werd vermeld op TED (EU Tenders Electronic Daily) — ontving precies één offerte. Dat basisgegeven verdient op zichzelf al aandacht. De sectorale uitsplitsing onthult echter concentraties die nog veel opvallender zijn, en die directe gevolgen hebben voor aanbestedende diensten die waarde voor geld moeten aantonen, en voor leveranciers die zich afvragen of een markt de moeite waard is.
De opvallendste bevinding: precisieapparatuur is nauwelijks betwist
In CPV-divisie (Common Procurement Vocabulary) 38 — laboratorium-, optische en precisieapparatuur — ging 45,9% van de gunningen met een vermeld aantal inschrijvingen naar één enkele inschrijver. Dat cijfer is gebaseerd op 246 gunningen, waarbij voor 97,6% van alle gunningen in de divisie inschrijvingsgegevens beschikbaar zijn — een van de betrouwbaardere metingen in de dataset. Het gemiddeld aantal inschrijvingen in de divisie bedroeg slechts 2,12, wat betekent dat zelfs de betwiste opdrachten gemiddeld nauwelijks meer dan twee offertes aantrokken.
Ondersteunende en aanvullende vervoersdiensten (CPV 63) kwamen dicht in de buurt, met 44,2% enkelvoudige inschrijvingen over 43 gerapporteerde contracten — een kleinere steekproef, maar met 100% dekking van het aantal inschrijvingen. Post- en telecommunicatiediensten (CPV 64) volgden met 39,4% over 71 gunningen.
Een cluster van sectoren boven een derde
Acht CPV-divisies noteerden percentages van enkelvoudige inschrijvingen boven de 30%:
| Sector | Aandeel enkelvoudige inschrijvingen | Gerapporteerde gunningen |
|---|---|---|
| Laboratorium-, optische en precisieapparatuur (38) | 45,9% | 246 |
| Ondersteunende en aanvullende vervoersdiensten (63) | 44,2% | 43 |
| Post- en telecommunicatiediensten (64) | 39,4% | 71 |
| Gezondheids- en maatschappelijke diensten (85) | 38,5% | 104 |
| Installatiediensten (51) | 38,5% | 39 |
| Bestuur, defensie en sociale zekerheid (75) | 37,5% | 40 |
| Onderzoeks- en ontwikkelingsdiensten (73) | 34,5% | 417 |
| Reparatie- en onderhoudsdiensten (50) | 33,8% | 373 |
Onderzoeks- en ontwikkelingsdiensten (CPV 73) vallen op om een andere reden: het aandeel van 34,5% enkelvoudige inschrijvingen gaat gepaard met een gemiddeld aantal inschrijvingen van 5,53 — het hoogste gemiddelde onder de sectoren met veel enkelvoudige inschrijvingen. Die combinatie wijst op een bimodale markt: sommige O&O-aanbestedingen trekken een veld van concurrenten aan, terwijl een aanzienlijk deel helemaal geen concurrentie kent.
Waar de concurrentie het sterkst is
Het contrast met de minst betwiste sectoren is groot. Zakelijke dienstverlening — recht, marketing, advies en werving (CPV 79) — noteerde een aandeel van slechts 9,7% enkelvoudige inschrijvingen over 1.334 gunningen, met gemiddeld 7,83 inschrijvingen per contract. IT-diensten (CPV 72) toonden 14,0% enkelvoudige inschrijvingen over 1.186 contracten, met gemiddeld 8,48 inschrijvingen — het hoogste gemiddelde in de dataset. Architectuur-, ingenieurs- en inspectiediensten (CPV 71) registreerden 9,1% over 776 gunningen, met gemiddeld 7,18 inschrijvingen.
Bouwwerkzaamheden (CPV 45) bereikten een aandeel van 10,7% enkelvoudige inschrijvingen over 858 gunningen, maar de dekking van het aantal inschrijvingen bedroeg slechts 89,8% — de laagste onder de vermelde sectoren — zodat dat cijfer met enige voorzichtigheid moet worden gelezen.
Wat de cijfers wel en niet aantonen
Eén inschrijving is op zichzelf geen bewijs van een procedurefout of collusie. Sterk gespecialiseerde apparatuur, onderhoudscontracten voor bestaande systemen en dunbevolkte leveranciersmarkten kunnen allemaal om legitieme redenen tot enkelvoudige inschrijvingen leiden. Wat de data wél aantonen, is waar aanbestedende diensten de zwakste concurrentiedruk ondervinden bij het bepalen van contractvoorwaarden, en waar uitdagers de minste rivalen zouden treffen als zij besluiten in te schrijven.
Voor aanbestedende diensten (de publieke instanties die aanbestedingen uitschrijven) zijn sectoren met aanhoudend hoge percentages enkelvoudige inschrijvingen kandidaten voor marktconsultaties vóór de lancering van een aanbesteding, bredere perceelopdelingen of een herziening van technische specificaties die de markt onbedoeld kunnen vernauwen.
Methodologische noot
De gegevens zijn afkomstig van TED (EU Tenders Electronic Daily) voor Belgische aanbestedende diensten. De totale steekproef omvat 11.066 gunningen waarbij een aantal inschrijvingen werd vermeld; sectoren met minder dan 15 dergelijke gunningen zijn uitgesloten. De dekking van het aantal inschrijvingen — het aandeel van alle gunningen in een divisie waarvoor een aantal inschrijvingen werd vermeld — varieert per sector en is hierboven weergegeven. Waar de dekking onder de 95% ligt, moeten de cijfers als indicatief worden beschouwd. De tijdsperiode van de onderliggende TED-export is niet gespecificeerd in de brondata. Alle percentages verwijzen naar gunningen met een vermeld aantal inschrijvingen, niet naar de totale contractwaarde.